Świadomy terapeuta

Psychologia, Rozwój, Zdrowie

Dobry psycholog

Pracuję w Poznaniu gabinet Pomocnia w zakładce psycholog, zapraszam do kontaktu.

Gdzie szukać pomocy, gdy dziecko nie chce chodzić do szkoły?

Gdy dziecko nie chce chodzić do szkoły, warto najpierw spokojnie z nim porozmawiać i skontaktować się z wychowawcą, pedagogiem albo psychologiem szkolnym. Jeśli problem wraca, a przed lekcjami pojawia się silny lęk, płacz, ból brzucha, ból głowy czy wyraźne pogorszenie nastroju, dobrze też skorzystać z pomocy poradni psychologiczno-pedagogicznej, psychologa dziecięcego lub psychiatry. Publiczne poradnie psychologiczno-pedagogiczne pomagają bezpłatnie i dobrowolnie. Najważniejsze jest ustalenie, dlaczego dziecko nie chce chodzić do szkoły, zamiast uznawania takiego zachowania za zwykłe nieposłuszeństwo.

Niechęć do szkoły zdarza się wielu dzieciom. Może pojawić się po wakacjach, zmianie klasy, kłótni z kolegami albo przed trudnym sprawdzianem. Inaczej wygląda jednak sytuacja, gdy dziecko przez kilka kolejnych dni odmawia wyjścia z domu, płacze przed lekcjami, wpada w panikę albo regularnie skarży się rano na ból brzucha czy głowy.

Wtedy problemem często nie jest sama szkoła, ale to, co dziecko w niej przeżywa.

Gdzie szukać pomocy, gdy dziecko nie chce chodzić do szkoły. Infografika

Gdzie szukać pomocy, gdy dziecko nie chce chodzić do szkoły

Dlaczego dziecko nie chce chodzić do szkoły?

Zanim zaczniemy przekonywać dziecko, że „musi iść”, warto ustalić, co właściwie stoi za jego zachowaniem. Przyczyn może być kilka, a nie każda od razu jest widoczna dla rodzica.

Dziecko może nie chcieć chodzić do szkoły z powodu:

  • konfliktu z kolegami lub koleżankami,
  • wyśmiewania, odrzucenia albo przemocy rówieśniczej,
  • trudnej relacji z nauczycielem,
  • strachu przed ocenami lub sprawdzianami,
  • zaległości w nauce,
  • zbyt dużych wymagań,
  • problemów z koncentracją lub nauką,
  • zmiany szkoły albo klasy,
  • problemów rodzinnych,
  • silnego lęku przed rozstaniem z rodzicem,
  • obniżonego nastroju lub innych problemów psychicznych.

Samo „nie chcę iść do szkoły” nie mówi jeszcze, co naprawdę się dzieje. Dlatego tak ważna jest spokojna rozmowa, a czasem również pomoc osoby z zewnątrz.
Czasem bunt 7 latka może też objawiać się niechęcią do szkoły, ale jeśli dziecko reaguje silnym lękiem, płaczem lub wyraźnym stresem, warto sprawdzić, czy za jego zachowaniem nie stoi konkretny problem.

Co zrobić, gdy dziecko nie chce iść do szkoły?

Rozmowę najlepiej przeprowadzić wtedy, gdy emocje trochę opadną. Pięć minut przed rozpoczęciem lekcji, kiedy wszyscy są zdenerwowani i patrzą na zegarek, trudno dojść do sedna problemu.

Zamiast mówić:

„Dlaczego znowu wymyślasz?”

lepiej spróbować:

„Widzę, że pójście do szkoły jest dla ciebie bardzo trudne. Chcę zrozumieć, co się dzieje.”

Dziecko nie zawsze odpowie od razu. Czasem samo nie potrafi nazwać tego, co czuje. Innym razem boi się powiedzieć prawdę, zwłaszcza gdy chodzi o wyśmiewanie, przemoc albo konflikt z innymi uczniami.

W materiałach dotyczących kryzysów psychicznych u dzieci Pacjent.gov.pl zaleca, aby pytać dziecko o samopoczucie, słuchać go i dać mu czas. Jeśli nie chce rozmawiać z rodzicem, warto poszukać innej zaufanej osoby albo specjalisty.

Do kogo zgłosić się po pomoc, gdy dziecko nie chce chodzić do szkoły?

Nie każda sytuacja wymaga od razu wizyty u psychiatry. W wielu przypadkach pierwszą pomoc można znaleźć znacznie bliżej — w samej szkole.

Wychowawca klasy

Wychowawca widzi dziecko w sytuacjach, których rodzic nie obserwuje na co dzień. Może zauważyć zmianę zachowania, konflikt z innym uczniem albo problemy podczas lekcji.

Warto zapytać:

  • czy zachowanie dziecka ostatnio się zmieniło,
  • jak układają się jego relacje z rówieśnikami,
  • czy podczas lekcji wygląda na zestresowane,
  • czy pojawiły się problemy z nauką,
  • czy nauczyciele zauważyli konflikty albo izolowanie dziecka.

Taka rozmowa może szybko pokazać, czy trudność ma związek z tym, co dzieje się w klasie.

Pedagog lub psycholog szkolny

Jeśli w szkole pracuje pedagog albo psycholog, dobrze włączyć tę osobę w rozwiązanie problemu.

Psycholog szkolny może porozmawiać z dzieckiem, sprawdzić, jak funkcjonuje ono w klasie i wspólnie z rodzicami oraz nauczycielami ustalić dalsze kroki.

Pomoc psychologiczno-pedagogiczna w szkole służy właśnie temu, by rozpoznać potrzeby ucznia i wesprzeć go wtedy, gdy pojawiają się problemy emocjonalne, edukacyjne albo sytuacja kryzysowa.

Poradnia psychologiczno-pedagogiczna

Jeśli problem trwa dłużej albo trudno ustalić jego przyczynę, warto zgłosić się do poradni psychologiczno-pedagogicznej właściwej dla miejsca zamieszkania lub szkoły.

Publiczne poradnie pomagają bezpłatnie, a skorzystanie z ich wsparcia jest dobrowolne. Rodzic może też złożyć wniosek o diagnozę dziecka.

Poradnia może pomóc między innymi przy:

  • trudnościach emocjonalnych,
  • problemach z nauką,
  • trudnościach z koncentracją,
  • problemach adaptacyjnych,
  • szczególnych potrzebach edukacyjnych.

Diagnoza pozwala lepiej określić, z czego wynika problem i jakiego wsparcia dziecko potrzebuje.

Psycholog dziecięcy lub psychoterapeuta

Silny lęk przed szkołą nie powinien ciągnąć się tygodniami bez reakcji. Konsultację ze specjalistą warto rozważyć szczególnie wtedy, gdy dziecko:

  • bardzo boi się szkoły,
  • często płacze przed wyjściem z domu,
  • wycofuje się z kontaktów z innymi,
  • gorzej śpi,
  • coraz częściej mówi o sobie źle,
  • przestało interesować się tym, co wcześniej sprawiało mu przyjemność,
  • ma trudności, które trwają od kilku tygodni lub szybko się nasilają.

Dzieci i młodzież do 18. roku życia mogą w Polsce korzystać z pomocy psychologa, psychoterapeuty oraz psychiatry dzieci i młodzieży w ramach odpowiedniego systemu opieki bez skierowania.

Psychiatra dziecięcy

Psychiatra może być potrzebny wtedy, gdy trudności są silne i wyraźnie wpływają na codzienne życie dziecka.

To lekarz, który ocenia stan psychiczny, może postawić diagnozę i zaproponować dalsze leczenie.

Wizyta u psychiatry nie oznacza automatycznie leków. Wszystko zależy od diagnozy i sytuacji konkretnego dziecka.

Co jeśli dziecko przed szkołą boli brzuch lub głowa?

Bólu brzucha czy głowy powtarzającego się przed szkołą nie warto od razu traktować jako wymówki.

Jeśli takie dolegliwości pojawiają się głównie rano przed lekcjami, a w weekendy lub podczas wakacji ustępują, dobrze przyjrzeć się również emocjom dziecka. Stres i silny lęk mogą objawiać się fizycznie.

Nie oznacza to jednak, że każdy ból jest „ze stresu”. Powtarzające się lub silne objawy powinien ocenić lekarz, zwłaszcza gdy występują także w innych sytuacjach.

Dobrym pierwszym kontaktem jest lekarz podstawowej opieki zdrowotnej. Może zbadać dziecko i zdecydować, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka.

Jak rozpoznać, że problem jest poważniejszy niż zwykła niechęć do szkoły?

Jedno poranne „nie chcę dzisiaj iść” może przydarzyć się każdemu dziecku. Więcej uwagi wymaga sytuacja, gdy odmowa powtarza się, trwa coraz dłużej albo dochodzą do niej inne niepokojące zachowania.

Sygnałem ostrzegawczym mogą być:

  • bardzo silny lęk przed wyjściem z domu,
  • ataki paniki,
  • płacz lub rozpacz przed lekcjami,
  • częste bóle brzucha albo głowy,
  • problemy ze snem,
  • nagłe pogorszenie ocen,
  • unikanie kolegów,
  • zamykanie się w sobie,
  • utrata zainteresowań,
  • mówienie o poczuciu beznadziejności,
  • samookaleczanie,
  • wypowiedzi o śmierci lub odebraniu sobie życia.

Jeśli kilka takich objawów pojawia się jednocześnie, nie warto zwlekać z szukaniem pomocy. Pacjent.gov.pl wskazuje, że gdy stan psychiczny dziecka utrudnia mu normalne funkcjonowanie w szkole lub w relacjach z innymi, potrzebna jest pomoc specjalisty.
Podobny mechanizm może pojawić się także u dorosłych — myśl „boję się iść do nowej pracy” często wiąże się z lękiem przed nieznanym, oceną innych i koniecznością odnalezienia się w nowym środowisku.

Co zrobić, jeśli powodem jest przemoc lub wyśmiewanie w szkole?

Gdy dziecko mówi o biciu, poniżaniu, groźbach, wykluczaniu, wyśmiewaniu albo nękaniu w internecie, nie wystarczy powiedzieć:

„Musisz nauczyć się sobie radzić.”

Najpierw warto spokojnie ustalić szczegóły. Co dokładnie się wydarzyło? Kiedy i gdzie? Kto brał w tym udział? Czy ktoś to widział?

Następnie trzeba poinformować wychowawcę, pedagoga, psychologa szkolnego lub dyrekcję i poprosić o działania, które zapewnią dziecku bezpieczeństwo.

Jeśli sytuacja jest poważna, może być potrzebna również pomoc poza szkołą, zależnie od tego, co się wydarzyło.

Czego nie robić, gdy dziecko odmawia chodzenia do szkoły?

Krzyk, groźby i siłowe przekonywanie zwykle nie pomagają zrozumieć problemu. Jeśli za odmową chodzenia do szkoły stoi silny lęk, takie reakcje mogą jeszcze bardziej utrudnić dziecku rozmowę.

Nie warto:

  • wyśmiewać jego strachu,
  • porównywać go z innymi uczniami,
  • nazywać go leniwym,
  • bagatelizować przemocy rówieśniczej,
  • grozić karą bez poznania przyczyny,
  • zapewniać, że „jutro wszystko będzie dobrze”, jeśli tego nie wiemy,
  • przez wiele tygodni czekać, aż problem sam minie.

Najważniejsze nie jest samo doprowadzenie dziecka następnego dnia do szkoły. Trzeba znaleźć przyczynę, przez którą zwykłe pójście na lekcje stało się dla niego tak trudne.

Kiedy potrzebna jest natychmiastowa pomoc?

Słowa o tym, że dziecko nie chce żyć, mówi o samobójstwie albo się samookalecza, zawsze trzeba potraktować poważnie. To samo dotyczy zachowania wskazującego na bezpośrednie zagrożenie zdrowia lub życia.

W nagłej sytuacji można zadzwonić pod numer 112 lub 999, pojechać na SOR albo zgłosić się do izby przyjęć szpitala z oddziałem psychiatrycznym dla dzieci. Przy nagłym zagrożeniu skierowanie nie jest potrzebne.

Dziecko lub nastolatek może też zadzwonić na Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży 116 111. Pomoc jest dostępna przez całą dobę, siedem dni w tygodniu. Można również skorzystać z anonimowego czatu.

Czy pozwolić dziecku zostać w domu?

Nie ma jednej odpowiedzi, która pasuje do każdej sytuacji.

Jednorazowy bardzo trudny dzień to coś innego niż kilka tygodni nieobecności. Jeśli dziecko długo zostaje w domu, a przyczyna problemu nadal nie jest rozwiązana, mogą narastać zaległości i stres związany z powrotem.

Dlatego gdy odmowa chodzenia do szkoły się powtarza, warto działać dwutorowo: współpracować ze szkołą i jednocześnie szukać źródła problemu.

Plan powrotu dobrze dopasować do aktualnego stanu dziecka. Jeśli jest już pod opieką specjalisty, trzeba również uwzględnić jego zalecenia.

Najważniejsze wnioski

  • Gdy dziecko nie chce chodzić do szkoły, najpierw trzeba ustalić, co jest tego przyczyną.
  • Warto zacząć od rozmowy z dzieckiem, wychowawcą, pedagogiem albo psychologiem szkolnym.
  • Jeśli problem trwa, można zgłosić się do publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej. Taka pomoc jest dobrowolna i bezpłatna.
  • Silny lęk, wycofanie, powtarzające się dolegliwości fizyczne czy wyraźne pogorszenie codziennego funkcjonowania są sygnałem, że warto skorzystać z pomocy specjalisty.
  • Przemocy rówieśniczej nie wolno bagatelizować. Szkoła powinna wiedzieć o problemie.
  • W przypadku bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub życia trzeba korzystać z pomocy interwencyjnej: 112, 999, SOR lub odpowiednia izba przyjęć.
  • Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży 116 111 działa przez całą dobę.

Źródła

  • Ministerstwo Edukacji Narodowej, „Poradnictwo psychologiczno-pedagogiczne”, gov.pl.
  • Pacjent.gov.pl, „Leczenie psychiatryczne i uzależnień młodzieży i dzieci”.
  • Pacjent.gov.pl, „Dziecko w kryzysie psychicznym”.
  • Pacjent.gov.pl, „Pierwsze objawy kryzysu psychicznego”.
  • Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę, Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży 116 111, 116111.pl.

FAQ

Co zrobić, gdy dziecko codziennie rano płacze przed szkołą?

Najpierw spróbuj spokojnie ustalić, czego dziecko się boi. Warto też porozmawiać z wychowawcą lub psychologiem szkolnym. Jeśli płacz i lęk pojawiają się niemal codziennie albo są bardzo silne, dobrze skonsultować sytuację z psychologiem dziecięcym lub poradnią psychologiczno-pedagogiczną.

Czy psycholog szkolny może pomóc dziecku, które nie chce chodzić do szkoły?

Tak. Psycholog szkolny może porozmawiać z dzieckiem, pomóc znaleźć przyczynę trudności i wspólnie z rodzicami oraz nauczycielami ustalić, jak je wesprzeć.

Gdzie zgłosić dziecko, które boi się szkoły?

Można zacząć od pedagoga lub psychologa szkolnego oraz poradni psychologiczno-pedagogicznej. Jeśli lęk jest bardzo silny, trwa długo lub utrudnia dziecku normalne funkcjonowanie, warto też skorzystać z pomocy specjalisty zdrowia psychicznego.

Czy dziecko może nie chcieć chodzić do szkoły przez stres?

Tak. Stres związany z ocenami, sprawdzianami, relacjami z kolegami, wystąpieniami przed klasą czy zaległościami może sprawić, że dziecko zacznie unikać szkoły. Jeśli reakcja jest silna albo trwa długo, warto poszukać jej dokładnej przyczyny.

Czy ból brzucha przed szkołą może wynikać ze stresu?

Takie dolegliwości mogą pojawiać się przy silnych emocjach i stresie. Nie oznacza to jednak, że każdy ból brzucha ma podłoże emocjonalne. Jeśli objaw się powtarza albo jest silny, dziecko powinien zbadać lekarz.

Gdzie dziecko może samo poprosić o pomoc?

Może porozmawiać z zaufanym nauczycielem, pedagogiem albo psychologiem szkolnym. Może też skorzystać z Telefonu Zaufania dla Dzieci i Młodzieży 116 111, który działa przez całą dobę i pozwala również na kontakt online.